CMD چیست؟
CMD (Command Prompt) یک رابط خط فرمان (Command Line Interface) در سیستم‌عامل ویندوز است که با نوشتن دستورات متنی، امکان اجرای عملیات مختلف (مدیریت فایل‌ها، شبکه، سیستم و...) را بدون نیاز به رابط گرافیکی فراهم می‌کند. نسخهٔ پیشرفته‌تر آن PowerShell است که قابلیت‌های بیشتری دارد.
باز کردن CMD
| توضیح |
روش
|
| باز کردن ساده |
کلید Win را بزنید، بنویسید cmd و Enter بزنید
|
| باز کردن با دسترسی مدیر (Administrator) |
جستجوی cmd، سپس کلیک راست و انتخاب Run as administrator
|
| باز کردن از مسیر یک پوشهٔ خاص |
در File Explorer داخل پوشه، در نوار آدرس بنویسید cmd و Enter بزنید
|
مفاهیم پایه
- Path (مسیر): آدرس یک فایل یا پوشه در سیستم، مثل
C:\Users\Name
- Directory (دایرکتوری): معادل پوشه (Folder)
- Argument / Parameter: مقادیر اضافه که همراه یک دستور نوشته می‌شوند تا رفتار آن را مشخص کنند
- Flag / Switch: گزینه‌های اختیاری یک دستور، معمولاً با علامت
/ نوشته می‌شوند (مثل /?)
- Environment Variable (متغیر محیطی): مقادیری که در سطح سیستم تعریف شده و توسط برنامه‌ها قابل استفاده‌اند (مثل
PATH)
- Batch File: فایلی با پسوند
.bat که مجموعه‌ای از دستورات CMD را به‌صورت خودکار اجرا می‌کند
ناوبری بین پوشه‌ها
| توضیح |
دستور
|
| نمایش مسیر فعلی |
cd
|
| رفتن به یک پوشهٔ مشخص |
cd [مسیر]
|
| رفتن به پوشهٔ بالاتر |
cd ..
|
| رفتن به ریشهٔ درایو فعلی |
cd \
|
| تغییر درایو (مثلاً به D) |
D:
|
| نمایش لیست فایل‌ها و پوشه‌ها |
dir
|
| پاک کردن صفحهٔ نمایش |
cls
|
| رفتن به یک پوشهٔ مشخص |
cd [مسیر]
|
| رفتن به پوشهٔ بالاتر |
cd ..
|
| رفتن دو سطح بالاتر |
cd ..\..
|
| رفتن به ریشهٔ درایو فعلی |
cd \
|
| رفتن به پوشهٔ کاربری (Home) |
cd %userprofile%
|
| تغییر درایو (مثلاً به D) |
D:
|
| نمایش لیست فایل‌ها و پوشه‌ها |
dir
|
| نمایش لیست به همراه زیرپوشه‌ها |
dir /s
|
| نمایش فقط نام فایل‌ها (بدون جزئیات) |
dir /b
|
| نمایش فایل‌های مخفی هم |
dir /a
|
| پاک کردن صفحهٔ نمایش |
cls
|
| نمایش تاریخچهٔ دستورات اجراشده در همین پنجره |
doskey /history
|
| رفتن به دستور قبلی (بدون تایپ دوباره) |
کلید جهت‌دار بالا (↑)
|
| تکمیل خودکار نام فایل/پوشه |
کلید Tab
|
مدیریت فایل‌ها و پوشه‌ها
| توضیح |
دستور
|
| ساخت پوشهٔ جدید |
mkdir [نام]
|
| حذف یک پوشهٔ خالی |
rmdir [نام]
|
| حذف یک پوشه به همراه محتویات آن |
rmdir /s /q [نام]
|
| حذف یک فایل |
del [نام فایل]
|
| کپی کردن فایل |
copy [مبدأ] [مقصد]
|
| کپی کردن یک پوشه به همراه زیرپوشه‌ها |
xcopy [مبدأ] [مقصد] /E /I
|
| انتقال یا تغییر نام فایل/پوشه |
move [مبدأ] [مقصد]
|
| تغییر نام فایل |
ren [نام قدیم] [نام جدید]
|
| نمایش محتویات یک فایل متنی |
type [نام فایل]
|
| ساخت یک فایل متنی خالی |
echo. > [نام فایل]
|
اطلاعات سیستم
| توضیح |
دستور
|
| نمایش اطلاعات کامل سیستم‌عامل و سخت‌افزار |
systeminfo
|
| نمایش نسخهٔ ویندوز |
ver
|
| نمایش لیست فرآیندهای در حال اجرا |
tasklist
|
| متوقف کردن یک فرآیند با نام |
taskkill /IM [نام] /F
|
| متوقف کردن یک فرآیند با شناسه (PID) |
taskkill /PID [شماره] /F
|
| مشاهدهٔ فضای خالی و مصرفی دیسک |
wmic logicaldisk get size,freespace,caption
|
شبکه
| توضیح |
دستور
|
| نمایش تنظیمات شبکه (IP، Gateway و...) |
ipconfig
|
| نمایش اطلاعات کامل و پیشرفتهٔ شبکه |
ipconfig /all
|
| تست اتصال به یک آدرس |
ping [آدرس یا IP]
|
| ردیابی مسیر بستهٔ اطلاعاتی تا مقصد |
tracert [آدرس]
|
| نمایش اطلاعات DNS یک دامنه |
nslookup [دامنه]
|
| پاک کردن کش DNS |
ipconfig /flushdns
|
| نمایش اتصالات فعال شبکه و پورت‌ها |
netstat -an
|
کاربران و دسترسی‌ها
| توضیح |
دستور
|
| نمایش نام کاربری فعلی |
whoami
|
| نمایش لیست کاربران سیستم |
net user
|
| ساخت کاربر جدید |
net user [نام] [رمز] /add
|
| تغییر رمز عبور یک کاربر |
net user [نام] [رمز جدید]
|
دستورات پرکاربرد دیگر
| توضیح |
دستور
|
| نمایش راهنمای یک دستور |
[دستور] /?
|
| نمایش لیست تمام دستورات موجود |
help
|
| اجرای یک برنامه با نام |
start [نام برنامه]
|
| خروج از CMD |
exit
|
| باز کردن ابزار ویرایش رجیستری |
regedit
|
| اجرای ابزار مدیریت دیسک |
diskmgmt.msc
|
نوشتن فایل Batch (.bat)
فایل‌های .bat برای اجرای خودکار مجموعه‌ای از دستورات CMD استفاده می‌شوند. نمونه‌ای ساده:
@echo off
echo Hello, this is a batch file!
mkdir NewFolder
cd NewFolder
echo Done!
pause
توضیح خطوط:
@echo off: از نمایش خود دستورات در خروجی جلوگیری می‌کند.pause: اجرای فایل را متوقف می‌کند تا کاربر یک کلید بزند (برای دیدن خروجی).
نکات و بهترین شیوه‌ها
- قبل از استفاده از دستورات حذف (
del، rmdir /s)، از مسیر و نام فایل/پوشه مطمئن شوید؛ این عملیات‌ها معمولاً قابل بازگشت نیستند.
- برای اجرای دستوراتی که نیاز به دسترسی سطح بالا دارند (مثل تغییر تنظیمات شبکه یا سیستم)، CMD را با «Run as administrator» باز کنید.
- از تکمیل خودکار مسیرها با کلید Tab استفاده کنید تا از اشتباه تایپی جلوگیری شود.
- برای مسیرهایی که فاصله دارند، آن‌ها را داخل گیومه بگذارید، مثل
cd "C:\My Folder"